نمازهای متفرقهٔ مستحبی و آداب شب اول قبر

يَا حَيُّ يَا قَيُّوْمُ يَا ذَا الْجَلالِ وَالْإِكْرامِ، يَا إِلٰهَ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ، يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.۱

[۱. نماز اعرابی — سید بن طاووس در «جمال‌الاسبوع» به‌سندِ خود از زیدبن‌ثابت روایت کرده: مردی از بادیه‌نشینان از رسولِ خدا (ص) عملی خواست معادلِ نمازِ جمعه برایِ دورافتادگان. حضرت فرمود: بامداد دو رکعت نماز بخوان (رکعتِ اول: حمد+۷بار فلق؛ رکعتِ دوم: حمد+۷بار ناس، سپس ۷بار آیت‌الکرسی)، سپس هشت رکعتِ دیگر با دو سلام (هر رکعت: حمد+«إِذٰا جٰاءَ نَصْرُ اللّٰهِ»+۲۵بار توحید)؛ در پایان هفت‌بار بگو:] ای زنده، ای پاینده، ای صاحبِ بزرگی و رأفت، ای معبودِ پیشینیان و پسینیان، ای مهربان‌ترینِ مهربانان. [سپس حاجت را ذکر کن و هفتادبار «لَاحَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلّا بِاللّٰهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ» بگو.]

اللّٰهُمَّ أَنْتَ السَّلامُ، وَمِنْكَ السَّلامُ، وَ إِلَيْكَ يَعُودُ السَّلامُ، حَيِّنا رَبَّنا مِنْكَ بِالسَّلامِ.۲

[۲. نماز هدیه‌ی معصومین (ع) — روایت شده: روزِ جمعه هشت رکعت نماز بخوان (چهار رکعت هدیه به رسولِ خدا، چهار رکعت هدیه به حضرتِ زهرا)، و هر روزِ دیگرِ هفته چهار رکعت هدیه به یکی از امامان، به‌ترتیب، تا پنجشنبه که هدیه به امامِ عصر (عج) می‌رسد؛ میانِ هر دو رکعت بگو:] خدایا تویی سلام و از توست سلام و به‌سویِ تو بازمی‌گردد سلام؛ از سویِ خود، پروردگارا، به ما درود فرست به سلام. [سپس: «اللّٰهُمَّ إِنَّ هٰذِهِ الرَّكَعَاتِ هَدِيَّةٌ مِنَّا إِلىٰ وَلِيِّكَ فُلان...» -خدایا این رکعات هدیه‌ای است از ما به‌سویِ ولیّ‌ات- و به‌جایِ «فلان»، نامِ همان امام را بگوید.]

اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَيٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَابْعَثْ ثَوابَها إِليٰ قَبْرِ فلان.۳

[۳. نمازِ شبِ اولِ قبر (لیلةالدفن) — دو رکعت (رکعتِ اول: حمد+آیت‌الکرسی؛ رکعتِ دوم: حمد+۱۰بار «قدر»)، پس از سلام بگو:] خدایا بر محمّد و خاندانِ محمّد درود فرست و ثوابش را به قبرِ فلان بفرست. [به‌جایِ «فلان»، نامِ میت را بگوید. روایتِ دیگر (سید بن طاووس، از رسولِ خدا): ساعتی بر میت سخت‌تر از شبِ اولِ قبر نمی‌گذرد؛ اگر صدقه نیافتی، دو رکعت نماز بخوان (رکعتِ اول: حمد+۲بار توحید؛ رکعتِ دوم: حمد+۱۰بار «أَلْهٰاکُمُ التَّکٰاثُرُ») و همین دعا را با نامِ کاملِ میت بگو -هزار فرشته به سویِ قبرش فرستاده می‌شود.]

۴

[۴. خیرات برایِ اموات — علامه مجلسی در «زادُالمعاد»: نباید مردگان را فراموش کرد؛ به‌ویژه دعا در نمازِ شب و پس از نمازهایِ واجب، و اهتمام به ادایِ قرض‌ها و حج/عباداتِ فوت‌شده‌ی آنان. امام صادق (ع) هر شب برایِ فرزندش و هر روز برایِ پدر و مادرش دو رکعت نماز می‌خواند (سوره‌ی «إنّا أنزلناه» و «إنّا أعطیناک الکوثر»). روایت: نماز/روزه/صدقه بر میت در قبر وارد می‌شود و ثوابش هم برایِ زنده و هم برایِ میت نوشته می‌شود؛ می‌توان دو میت را در یک نماز شریک کرد.]

رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَ لِوٰالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسٰابُ.۵

[۵. نماز فرزند برایِ پدر و مادر — دو رکعت: رکعتِ اول حمد+ده‌بار] پروردگارا مرا و پدر و مادرم و همه‌ی اهلِ ایمان را روزی‌که حساب برپا می‌شود بیامرز. [رکعتِ دوم حمد+ده‌بار «رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوٰالِدَيَّ وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِناً...»؛ پس از سلام ده‌بار «رَبِّ ارْحَمْهُمٰا كَمٰا رَبَّيٰانِي صَغِيراً» -پروردگارا آنان را به‌پاسِ آنکه مرا در کودکی تربیت کردند، مورد رحمت قرار ده.]

يَا رَبِّ إِنِّي جائِعٌ فَأَطْعِمْنِي.۶

[۶. نماز گرسنه — از امام صادق (ع): هرکه گرسنه باشد، وضو بگیرد و دو رکعت نماز بخواند و بگوید:] ای پروردگارم، من گرسنه‌ام، طعامم بده. [در روایتِ دیگر: «رَبِّ أَطْعِمْنِي فَإِنِّي جائِعٌ» -پروردگارا خوراکم ده که من گرسنه‌ام. به‌درستی که خدا او را در همان ساعت طعام می‌دهد.]

تَوَكَّلْتُ عَلَي الْحَيِّ الَّذِي لَايَمُوتُ، وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً، وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ.۷

[۷. نماز حدیثِ نفس برایِ دفعِ وسوسه‌هایِ نفسانی — از امام صادق (ع): هیچ مؤمنی نیست که چهل روز بر او بگذرد مگر «حدیثِ نفس» برایش پیش آید؛ در این حال دو رکعت نماز بخواند و به خدا پناه ببرد. مردی نزدِ رسولِ خدا از وسوسه و قرض شکایت کرد؛ فرمود بگو:] توکل کردم بر زنده‌ای که نمی‌میرد، و ستایشِ خدای را که فرزندی نگرفته و در فرمانروایی شریکی برایش نبوده است. [و او را بزرگ بشمار.]

أَعُوذُ بِاللّٰهِ الْقَوِيِّ مِنَ الشَّيْطانِ الْغَوِيِّ، وَأَعُوذُ بِمُحَمَّدٍ الرَّضِيِّ مِنْ شَرِّ مَا قُدِّرَ وَقُضِيَ، وَأَعُوذُ بِإِلٰهِ النَّاسِ مِنْ شَرِّ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ.۸

[۸. ذکرهایِ دفعِ حدیثِ نفس و وسوسه — از امام صادق (ع)، برایِ دفعِ وسوسه‌ی شیطان بر سینه دست بکش و «بِسْمِ اللّٰه وَبِاللّٰه، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰه، وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلّا بِاللّٰه الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ» بگو؛ و همچنین شستنِ سر با سدر، مسواک‌کردن، انارخوردن، و روزه‌ی پنجشنبه‌هایِ اول و آخر و چهارشنبه‌ی میانِ ماه سودمند دانسته شده، به‌همراهِ گفتنِ:] پناه می‌برم به خدایِ نیرومند از شیطانِ گمراه، و پناه می‌برم به محمّدِ پسندیده از شرِّ آنچه مقدّر شده، و پناه می‌برم به معبودِ آدمیان از شرِّ همه‌ی جن و انس.