آداب اموات — پیش از مرگ و هنگام احتضار

اَللّهُمَّ فاطِرَ السَّمواتِ وَالاَْرْضِ عالِمَ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ الرَّحْمنَ الرَّحيمَ اِنّي اَعْهَدُ اِلَيْكَ اَنّي اَشْهَدُ اَنْ لااِلهَ اِلاّاللَّهُ وَحْدَهُ لاشَريكَ لَهُ وَاَنَّ مُحَمَّداً صَلَي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ.۱

[۱. تأکید در امرِ وصیت — از رسول خدا (ص) روایت شده: هرکه هنگامِ مرگِ خویش وصیتش را نیکو نکند، نشانه‌ی نقصِ عقل و مروتِ اوست. عرضه داشتند: آن وصیتِ نیکو چگونه است؟ فرمود: چون مرگش برسد و مردم نزدِ او جمع شوند، بگوید:] خدایا، آفریننده‌ی آسمان‌ها و زمین، دانایِ پنهان و آشکار، بخشنده و مهربان! من با تو عهد می‌کنم که گواهی می‌دهم معبودی جز خدا نیست، یگانه است، شریکی ندارد، و اینکه محمد (درود خدا بر او و خاندانش) بنده و فرستاده‌ی اوست.

وَ اَنَّ السّاعَةَ آتِيَةٌ لارَيْبَ فيها وَ اَنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ وَ اَنَّ الْحِسابَ حَقُّ وَ اَنَّ الْجَنَّةَ حَقُّ ... اَللّهُمَّ اَنْتَ ثِقَتي عِنْدَ شِدَّتي وَ رَجائي عِنْدَ كُرْبَتي وَ عُدَّتي عِنْدَ الاُمُورِالَّتي تَنْزِلُ بي، صَلِّ عَلي مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ لاتَكِلْني اِلي نَفْسي طَرْفَةَ عَيْنٍ اَبَداً وَ انِسْ في قَبْري وَحْشَتي وَاجْعَلْ لي عِنْدَكَ عَهْدَاً يَوْمَ اَلْقاكَ مَنْشُوراً.۲

و اینکه قیامت آمدنی است، شکی در آن نیست، و خدا هرکه را در قبرهاست برمی‌انگیزد، و همانا حسابرسیِ اعمال حق است و بهشت حق است ... خدایا، تو مورد اطمینانِ منی هنگامِ سختی، و امیدِ منی به‌گاهِ گرفتاری، و ذخیره‌ی منی در کارهایی که برایم پیش آید؛ بر محمد و خاندانش درود فرست و هرگز چشم‌برهم‌نهادنی مرا به خودم وامگذار، و در قبرم وحشتم را برطرف کن، و برایم نزدِ خودت پیمانی قرار ده روزی که تو را ملاقات می‌کنم. [این عهدِ میت است در روزی که به حاجتِ خود وصیت می‌کند؛ رسول خدا (ص) به امیرالمؤمنین (ع) فرمود: آن را بیاموز و به اهل‌بیت و شیعه‌ی خود بیاموز، که جبرئیل آن را به من آموخت. — تکبیرِ ۲: عهدنامه‌ی میت، ahlolbait.com/content/3275]

شَهِدَ الشُّهُودُ الْمُسَمَّوْنَ في هذَا الْكِتابِ اَنَّ اَخاهُمْ فِي اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ (فلان بن فلان) اَشْهَدَهُمْ وَاسْتَوْدَعَهُمْ وَاَقَرَّ عِنْدَهُمْ اَنَّهُ يَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ اِلا اللَّهُ وَحْدَهُ لاشَريكَ لَهُ وَ اَنَّ مُحَمَّداً صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ ... وَ اَنَّ عَلِيّاً وَلِيُّ اللَّهِ وَ اِمامُهُ وَ اَنَّ الاَْئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِ اَئِمَّتُهُ.۳

[۳. نوشته‌ای که همراهِ میت می‌گذارند — شیخ طوسی فرموده: نسخه‌ی نوشته‌ای که با میت نزدِ جریده گذارده می‌شود، پیش از نوشتن بگوید «بسم‌الله الرحمن الرحیم، اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له و اشهد ان محمداً عبده و رسوله...»، آنگاه بنویسد:] گواهی دادند گواهانِ نامبرده در این نوشته بر اینکه برادرشان در راهِ خدایِ عزوجل، فلان‌بن‌فلان (به‌جای فلان، نامِ شخص ذکر شود)، آنان را گواه گرفت و به آنان سپرد و نزدشان اقرار کرد بر اینکه او گواهی می‌دهد معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی‌شریک است، و اینکه محمد (درود خدا بر او و خاندانش) بنده و رسولِ اوست ... و اینکه علی ولیِ خدا و امامِ اوست و ائمه از اولادش امامانِ اویند. [سپس بنویسد: «یا شهود! ای فلان و ای فلان که نام برده شده‌اید، این شهادت را برایم نزدِ خودتان استوار بدارید تا مرا کنارِ حوضِ کوثر ملاقات کنید.» سپس آن صحیفه را به‌هم پیچند و مهر کنند (به مهرِ شهود و میت) و با جریده در طرفِ راستِ میت بگذارند؛ با نوکِ چوبی و کافور نوشته شود، نه با موادِ خوشبو.]

لا اِلهَ اِلا اللَّهُ الْحَليمُ الْكَريمُ لا اِلهَ اِلا اللَّهُ الْعَلِيُّ الْعَظيمُ سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ السَّمواتِ السَّبْعِ وَ رَبِّ الاَْرَضينَ السَّبْعِ وَ ما فيهِنَّ وَ ما بَيْنَهُنَّ وَ ما تَحْتَهُنَّ وَ رَبِّ الْعَرشِ الْعَظيمِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمينَ وَالصَّلوةُ عَلي مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِبينَ.۴

[۴. آدابِ محتضر و تلقینِ کلماتِ فرج — سزاوار است وقتی حالتِ مرگ می‌رسد، کفِ پاهایِ محتضر را رو به قبله کنند، و نزدِ او کسی باشد که سوره‌ی «یس» و «صافات» بخواند و ذکرِ خدا کند، و او را به گفتنِ شهادتین و اقرار به یک‌یکِ امامان تلقین کند، و کلماتِ فرج را تلقینِ او کند:] معبودی جز خدا نیست، خدایِ بردبارِ کریم؛ معبودی جز خدا نیست، خدایِ برترِ بزرگ؛ منزه است خدا، پروردگارِ آسمان‌هایِ هفتگانه و پروردگارِ زمین‌هایِ هفتگانه و آنچه در آن‌ها و بینِ آن‌ها و زیرِ آن‌هاست، و پروردگارِ عرشِ بزرگ؛ و ستایش خدای را، پروردگارِ جهانیان، و درود بر محمد و خاندانِ پاکش. [و نزدِ محتضر، جُنُب و حائض حاضر نشود.] (تک‌منبعی برای موادِ ۱–۳؛ همین ماده -۴- با erfan.ir هم کراس‌چک شد.)