تشهد و سلام نماز

تشهد و سلام نماز بخش پایانی نماز است و بدون درست خواندن آن، نماز کامل نمی‌شود. در تشهد، نمازگزار به یگانگی خداوند و پیامبری حضرت محمد (ص) شهادت می‌دهد و در سلام، نماز را با احترام و ذکر سلام به پایان می‌رساند. تشهد بعد از سجده دوم در رکعت دوم و در رکعت آخر نماز خوانده می‌شود. بعد از آن، در پایان نماز، سلام گفته می‌شود تا نماز به شکل صحیح تمام شود. به‌همین‌دلیل، یادگرفتن متن درست تشهد و سلام برای خواندن نماز واجب است. تشهد و سلام نماز فقط چند جمله کوتاه نیستند؛ این بخش‌ها یادآور ایمان، بندگی، احترام به پیامبر اکرم (ص) و پایان‌دادن درست به نماز هستند. خواندن صحیح آن‌ها باعث می‌شود نماز با نظم، ادب و توجه بیشتری کامل شود.

تشهد چیست؟

در هر نماز دو رکعتی، تشهد باید یک‌بار بعد از آخرین سجده‌ی رکعت دوم خوانده شود. در هر نماز سه یا چهار رکعتی، تشهد دو مرتبه خوانده می‌شود. تشهد نماز برای شیعیان در رکعت دوم و رکعت آخر است و با این جمله آغاز می‌شود:

«اشهد أنْ لا إله إلاّ الله وحده لا شريك له، وأشهد أنّ محمّداً عبده ورسوله اللهم صلِّ على محمّدٍ وآل محمّدٍ»

براساس عقیده‌ی شیعه، برخی معتقدند صلوات جزء واجبات نماز نیست و اگر نمازگزار آن را فراموش کند، نمازش باطل نمی‌شود. نمازگزار هنگام خواندن تشهد باید در حالت آرامش باشد و هیچ‌یک از اعضای بدنش را حرکت ندهد. در رکعت آخر نماز نیز تشهد دوباره خوانده می‌شود. فراموش‌کردن تشهد باعث بطلان نماز نمی‌شود و اگر پیش از رکعت سوم به یاد آوردید که تشهد را نخوانده‌اید، باید بنشینید و آن را بخوانید. اما اگر پس از رکوع متوجه شدید، لازم است در پایان نماز و پس از سلام، دو سجده‌ی سهو به‌جا آورید. پیشنهاد می‌شود حتما بخوانید: خواص خواندن صلوات

سلام نماز چیست؟

سلام نماز، کلید خداحافظی مؤمن با لحظات پرشکوه عبادت است؛ همان نشانه‌ای که پایان نماز را معنا می‌بخشد و بنده را از گفت‌وگوی عاشقانه با پروردگار، دوباره به میان بندگان بازمی‌گرداند. بدون سلام، نماز ناقص می‌ماند؛ چرا که انفصال از این عبادت جز با آن کامل نمی‌شود. پس از اتمام اذکار، نمازگزار آرام سرش را به‌سمت راست و سپس چپ می‌گرداند؛ با فرشتگانی که در دو سو نگهبان‌اند سلام می‌کند، با حاضران در صف نماز و اگر تنها باشد، با نیت دل کندن از نماز، سلام می‌دهد. راز سلام در نماز، یادآور یک حقیقت است: بنده‌ای که در آغاز، با تمام وجود رو به خدا کرده بود، اکنون پس از طی مسیر بندگی و معراج روح، به‌سوی زمین و بندگان بازمی‌گردد و با سلامی پر از احترام، به جمع پرهیزکاران و نیکان می‌پیوندد. این سلام، هم پایان است و هم پیوند.

متن ذکر سلام نماز با معنی روان

اَلسَّلامُ عَلَيك اَيُهَا النَّبِيُّ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ

سلام بر تو‌ای پیغمبر و رحمت و برکات خدا بر تو باد.

اَلسَّلامُ عَلَينا وَ عَلي عِبادِ اللَّهِ الصّالِحينَ

یعنی سلام از خداوند عالم بر نمازگزاران و تمام بندگان خوب او.

اَلسَّلامُ عَلَيكمْ وَ رَحْمَةُ اللَّه وَ بَرَكاتُهُ

یعنی سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما مؤمنین باد.

ذکر تشهد نماز با معنی روان

ذکر تشهد نماز و معنی آن به شرح زیر است:

الحَمْدُ للّٰهِ اشْهَدُ انْ لاٰ الٰهَ الَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لاٰ شَريكَ لَهُ

ستایش مخصوص ‏‎ ‎‏پروردگار است و شهادت می‌دهم که خدایی سزاوار پرستش نیست مگر خدایی که ‏‎ ‎‏یگانه است و شریک ندارد.‏

‏وَاَشْهَدُ انَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ وَرَسُولُه

شهادت می‌دهم که ‏‎ ‎‏محمد صلی الله علیه و آله بنده‌ی خدا و فرستاده‌ی او است.‏

‏‏اللّهُمَّ صَلِّ عَليٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ

خدایا ‏‎ ‎‏رحمت بفرست بر محمد و آل محمد.‏

مرز واجب و مستحب در سلام نماز

آنچه به‌عنوان بخش واجب سلام در نماز شناخته می‌شود، ذکر «السّلامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُه» است که می‌توان همین یک جمله را به‌تنهایی خواند و نماز را پایان داد. اما اگر کسی تنها به گفتن سلام دوم یعنی «السَّلامُ عَلَيْنا وَ عَلي‏ عِبادِ اللَّهِ الصَّالِحينَ» اکتفا کند، کافی نیست و نماز ناقص می‌ماند. همچنین ذکر «السَّلامُ عَلَيْكَ ايُّهَا النَّبِيُّ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ» نیز در سلام نماز جایگاه مستحب دارد و خواندن آن موجب کمال و زیبایی نماز می‌شود.

راهنمای فقهی درباره فراموشی سلام در نماز

اگر کسی سلام نماز را فراموش کند، اما هنوز حالت و شکل نماز را به هم نزده باشد و عمداً یا سهواً کاری که موجب باطل‌شدن نماز است (مانند روی برگرداندن از قبله) انجام نداده باشد، می‌تواند همان‌جا سلام را بگوید و نماز او صحیح است.

اما اگر پس از پایان نماز و هنگامی که دیگر حالت نماز به‌طور کامل ازبین‌رفته یا عملی که نماز را باطل می‌کند از او سر زده، متوجه شود که سلام را نگفته است، بهتر است برای اطمینان، نماز را دوباره بخواند. در چنین مواردی خواندن مجدد نماز به عنوان احتیاط توصیه شده است.

تشهد نماز؛ نقطه‌ی کلیدی که نباید فراموش شود!

از جمله واجباتی که در تشهد باید رعایت شود، می‌توان به نشستن کامل به اندازه تشهد، شهادت به یگانگی خداوند و رسالت پیامبر (ص) و همچنین خواندن صلوات بر حضرت محمد (ص) اشاره کرد. علاوه‌براین، رعایت ترتیب صحیح اجزای واجب نیز ضروری است؛ یعنی ابتدا بیان توحید، سپس رسالت پیامبر و در پایان صلوات فرستادن.

اگر تشهد فراموش شود

درصورتی‌که پیش از رکوع رکعت سوم به یاد نیاوردن تشهد بیفتد، باید دوباره بنشیند، تشهد را بخواند و سپس به حالت ایستاده نماز را ادامه داده و به پایان برساند. پس از اتمام نماز، به‌عنوان احتیاط و مستحب، دو سجده سهو به جا آورده شود تا اشتباه ناشی از ایستادن بی‌موقع جبران شود. اما اگر یادآوری تشهد پس از رفتن به رکوع یا در حین رکوع رکعت سوم باشد، نماز را باید تا پایان ادامه داد و پس از سلام، دو سجده سهو انجام داد. به‌علاوه، بهتر است پیش از سجده‌های سهو، قضای تشهد فراموش شده نیز به‌جا آورده شود که این کار از نظر احتیاط واجب است.

جمع‌بندی...

تشهد و سلام نماز دو بخش اساسی و پایانی هر نماز هستند که باید بادقت و رعایت ترتیب واجبات خوانده شوند. در صورت فراموشی تشهد، روش‌هایی برای جبران وجود دارد تا نماز باطل نشود. رعایت صحیح تشهد و سلام نماز، کمال و صحت عبادت را تضمین می‌کند.