اعمال مسجد کوفه

يَا مالِكِي وَمُمَلِّكِي وَمُتَغَمِّدِي بِالنِّعَمِ الْجِسامِ مِنْ غَيْرِ اسْتِحْقاقٍ، وَجْهِي خاضِعٌ لِمَا تَعْلُوهُ الْأَقْدامُ لِجَلالِ وَجْهِكَ الْكَرِيمِ لَاتَجْعَلْ هٰذِهِ الشِّدَّةَ وَلَا هٰذِهِ الْمِحْنَةَ مُتَّصِلَةً بِاسْتِيصالِ الشَّأْفَةِ، وَامْنَحْنِي مِنْ فَضْلِكَ مَا لَمْ تَمْنَحْ بِهِ أَحَداً مِنْ غَيْرِ مَسْأَلَةٍ، أنْتَ الْقَدِيمُ الْأَوَّلُ الَّذِي لَمْ تَزَلْ وَلَا تَزالُ صَلِّ عَليٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي، وَزَكِّ عَمَلِي، وَبارِكْ لِي فِي أَجَلِي، وَاجْعَلْنِي مِنْ عُتَقائِكَ وَطُلَقائِكَ مِنَ النَّارِ، بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.۱

(دعایِ «دکةالقضاء» — نیمکتی که امیرمؤمنان (ع) بر آن قضاوت می‌کرد؛ دو رکعت نماز بخوان، تسبیحِ حضرتِ زهرا (س) بگو، سپس:) ای مالک و مالک‌کننده‌ام و پوشاننده‌ام به نعمت‌های عظیم بدونِ داشتنِ شایستگی، رویم فروتن است برایِ آنچه قدم‌ها بالایِ آن قرار می‌گیرد، برایِ عظمتِ ذاتِ باکرم و رأفتت؛ این سختی و این محنت را متّصل به هلاکت قرار مده، از احسانت به من ببخش چیزی که بدونِ درخواست به کسی نبخشیدی؛ تویی، دیرینِ اوّل که همواره بوده‌ای و خواهی بود؛ بر محمّد و خاندانِ محمّد درود فرست و مرا بیامرز و به من رحم کن، عملم را پاک نما و در عمرم برکت ده و مرا از آزادشدگان و رهاشدگانِ از آتش قرار ده، به مهربانی‌ات ای مهربان‌ترین مهربانان.

اللّٰهُمَّ إِنِّي ذَخَرْتُ تَوْحِيدِي إِيَّاكَ، وَمَعْرِفَتِي بِكَ، وَإِخْلاصِي لَكَ، وَإِقْرارِي بِرُبُوبِيَّتِكَ، وَذَخَرْتُ وِلايَةَ مَنْ أَنْعَمْتَ عَلَيَّ بِمَعْرِفَتِهِمْ مِنْ بَرِيَّتِكَ مُحَمَّدٍ وَعِتْرَتِهِ صَلَّي اللّٰهُ عَلَيْهِمْ لِيَوْمِ فَزَعِي إِلَيْكَ عاجِلاً وآجِلاً، وَقَدْ فَزِعْتُ إِلَيْكَ وَإِلَيْهِمْ يَا مَوْلايَ فِي هٰذَا الْيَوْمِ وَفِي مَوْقِفِي هٰذَا وَسَأَلْتُكَ مَادَّتِي مِنْ نِعْمَتِكَ وَإِزاحَةَ مَا أَخْشاهُ مِنْ نِقْمَتِكَ، وَالْبَرَكَةَ فِيما رَزَقْتَنِيهِ، وَتَحْصِينَ صَدْرِي مِنْ كُلِّ هَمٍّ وَجائِحَةٍ وَمَعْصِيَةٍ فِي دِينِي وَدُنْيايَ وَآخِرَتِي، يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.۲

(دعایِ «بیت‌الطشت» — محلِ متّصل به دکةالقضاء؛ دو رکعت نماز و تسبیحِ حضرت، سپس:) خدایا من یکتاپرستی‌ام و معرفتم و اخلاصم نسبت به تو و اقرارم به ربوبیتت را ذخیره کردم، و نیز ولایتِ کسانی که به‌خاطرِ معرفتشان از میانِ مخلوقاتت به من عطا کردی — محمّد و عترتش (درودِ خدا بر آنان) — اندوخته قرار دادم، برایِ روزِ پناهندگی‌ام به تو در دنیا و آخرت؛ اکنون به تو و به آنان، ای مولایم، در این روز و در این موقعیتم پناه آورده‌ام و از تو تداومِ نعمتت را خواستم و از‌بین‌بردنِ آنچه از کیفرت می‌ترسم و برکت در آنچه نصیبم فرمودی و نگه‌داشتنِ سینه‌ام از هر نگرانی و سختیِ شدید و گناهی در دین و دنیا و آخرتم، ای مهربان‌ترین مهربانان.

اللّٰهُمَّ أَنْتَ السَّلامُ، وَمِنْكَ السَّلامُ، وَإِلَيْكَ يَعُودُ السَّلامُ، وَدارُكَ دارُ السَّلامِ، حَيِّنا رَبَّنا مِنْكَ بِالسَّلامِ. اللّٰهُمَّ إِنِّي صَلَّيْتُ هٰذِهِ الصَّلاةَ ابْتِغاءَ رَحْمَتِكَ وَرِضْوانِكَ وَمَغْفِرَتِكَ وَتَعْظِيماً لِمَسْجِدِكَ. اللّٰهُمَّ فَصَلِّ عَلَيٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَارْفَعْها فِي عِلِّيِّينَ وَتَقَبَّلْها مِنِّي يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.۳

(دعایِ «دکةالمعراج» در وسطِ مسجد — روایت شده که رسولِ خدا (ص) در شبِ معراج در این نقطه فرود آمد و دو رکعت نماز خواند؛ دو رکعت بخوان: رکعتِ اول حمد و توحید، رکعتِ دوم حمد و کافرون، سپس تسبیحِ حضرت، سپس بگو:) خدایا تویی سلام و از توست سلام و به تو برمی‌گردد سلام و خانه‌ی تو خانه‌ی سلام است، پروردگارا تحیت ده ما را از جانبِ خود به سلام؛ خدایا من این نماز را فقط برایِ طلبِ رحمت و رضوان و آمرزشت و به‌خاطرِ تعظیمِ مسجدت خواندم؛ خدایا بر محمّد و خاندانِ محمّد درود فرست و این نماز را در محلِ بلندِ بهشت بالا ببر و از من بپذیر، ای مهربان‌ترین مهربانان.

اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْأَمَانَ يَوْمَ لا يَنْفَعُ مَالٌ وَلا بَنُونَ، إِلّا مَنْ أَتَي اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ، وَأَسْأَلُكَ الْأَمَانَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَي يَدَيْهِ يَقُولُ يَا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلاً، وَأَسْأَلُكَ الْأَمَانَ يَوْمَ يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيمَاهُمْ، فَيُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِي وَالْأَقْدَامِ، وَأَسْأَلُكَ الْأَمَانَ يَوْمَ لا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئاً، إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ.۴

(مناجاتِ امیرالمومنین (ع) در مسجدِ کوفه، معروف به «مولای یا مولای»:) خدایا از تو امان می‌خواهم روزی که هیچ مال و اولادی سود نمی‌دهد، مگر کسی که قلبی سالم [از آلودگی‌ها] به پیشگاهِ خداوند بیاورد؛ و از تو امان می‌خواهم روزی که ستمکار [از شدتِ حسرت] دست‌های خود را به دندان می‌گزد و می‌گوید: ای‌کاش همراهِ این پیامبر راهی [به‌سویِ حق] انتخاب می‌کردم؛ و از تو امان می‌خواهم روزی که گناه‌پیشگان را از نشانه‌هایشان می‌شناسند، پس موهایِ جلویِ سر و پاهایشان را می‌گیرند؛ و از تو امان می‌خواهم روزی که هیچ پدری چیزی از عذاب را از فرزندش دفع نمی‌کند و نه هیچ فرزندی برطرف‌کننده‌ی چیزی از عذابِ پدرِ خویش است، به‌یقین وعده‌ی خداوند حق است.

وَأَسْأَلُكَ الْأَمَانَ يَوْمَ لا يَنْفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ، وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ، وَأَسْأَلُكَ الْأَمَانَ يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً، وَالْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ، وَأَسْأَلُكَ الْأَمَانَ يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ، وَأُمِّهِ وَأَبِيهِ، وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِيهِ، لِكُلِّ امْرِيءٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ؛ وَأَسْأَلُكَ الْأَمَانَ يَوْمَ يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذَابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ، وَصَاحِبَتِهِ وَأَخِيهِ، وَفَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْوِيهِ، وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ثُمَّ يُنْجِيهِ، كَلّا إِنَّهَا لَظَي نَزَّاعَةً لِلشَّوَي.۵

و از تو امان می‌خواهم روزی که عذرخواهیِ ستمکاران هیچ سودی به حالشان ندارد و برایِ آنان لعنت و سرایِ بدی [چون دوزخ] است؛ و از تو امان می‌خواهم روزی که کسی از کسی چیزی [از عذاب] را دفع نمی‌کند، در آن روز حکومت و فرمانروایی ویژه‌ی خداست؛ و از تو امان می‌خواهم روزی که آدمی از برادرش می‌گریزد و از مادر و پدرش و از همسر و فرزندانش؛ در آن روز هرکس از آنان را گرفتاری و کاری است که برایِ او بس است؛ و از تو امان می‌خواهم روزی که گناه‌پیشه آرزو می‌کند ای‌کاش می‌توانست فرزندانش را در برابرِ [نجات از] عذابِ آن روز عوض دهد، و همسر و برادرش را و خویشانِ نزدیکش را که به او پناه می‌دادند و نیز همه‌ی کسانی که در زمین‌اند، تا او را [از عذاب] برهانند؛ چنین نیست [که راهِ نجاتی برایش باشد]، همانا آتش سوزنده زبانه می‌کشد، درحالی‌که اعضا و پوستِ سر را برمی‌کَند.

مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْمَوْلَي وَأَنَا الْعَبْدُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْعَبْدَ إِلّا الْمَوْلَي؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْمَالِكُ وَأَنَا الْمَمْلُوكُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْمَمْلُوكَ إِلا الْمَالِكُ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْعَزِيزُ وَأَنَا الذَّلِيلُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الذَّلِيلَ إِلّا الْعَزِيزُ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْخَالِقُ وَأَنَا الْمَخْلُوقُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْمَخْلُوقَ إِلّا الْخَالِقُ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْعَظِيمُ وَأَنَا الْحَقِيرُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْحَقِيرَ إِلّا الْعَظِيمُ؟۶

مولایم ای مولای من، تو مولایی و من بنده‌ام، آیا رحم می‌کند به بنده جز مولا؟ مولایم ای مولای من، تو مالکی و من مملوکم، آیا رحم می‌کند به مملوک جز مالک؟ مولایم ای مولای من، تو عزیزی و من خوار، آیا رحم می‌کند به خوار جز عزیز؟ مولایم ای مولای من، تو خالقی، من مخلوق، آیا رحم می‌کند به مخلوق جز خالق؟ مولایم ای مولای من، تو باعظمتی و من ناچیز، آیا رحم می‌کند به ناچیز جز باعظمت؟

مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْقَوِيُّ وَأَنَا الضَّعِيفُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الضَّعِيفَ إِلّا الْقَوِيُّ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْغَنِيُّ وَأَنَا الْفَقِيرُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْفَقِيرَ إِلّا الْغَنِيُّ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْمُعْطِي وَأَنَا السَّائِلُ، وَهَلْ يَرْحَمُ السَّائِلَ إِلا الْمُعْطِي؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْحَيُّ وَأَنَا الْمَيِّتُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْمَيِّتَ إِلا الْحَيُّ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْبَاقِي وَأَنَا الْفَانِي، وَهَلْ يَرْحَمُ الْفَانِيَ إِلا الْبَاقِي؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الدَّائِمُ وَأَنَا الزَّائِلُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الزَّائِلَ إِلا الدَّائِمُ؟۷

مولایم ای مولای من، تو نیرومندی و من ناتوان، آیا رحم می‌کند به ناتوان جز نیرومند؟ مولایم ای مولای من، تو بی‌نیازی و من نیازمند، آیا رحم می‌کند به نیازمند جز بی‌نیاز؟ مولایم ای مولای من، تو عطابخشی و من گدا، آیا رحم می‌کند به گدا جز عطابخش؟ مولایم ای مولای من، تو زنده‌ای و من مرده، آیا رحم می‌کند به مرده جز زنده؟ مولایم ای مولای من، تو باقی هستی و من فانی، آیا رحم می‌کند به فانی جز باقی؟ مولایم ای مولای من، تو پاینده‌ای و من ازبین‌رونده، آیا رحم می‌کند به ازبین‌رونده جز پاینده؟

مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الرَّازِقُ وَأَنَا الْمَرْزُوقُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْمَرْزُوقَ إِلا الرَّازِقُ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْجَوَادُ وَأَنَا الْبَخِيلُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْبَخِيلَ إِلا الْجَوَادُ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْمُعَافِي وَأَنَا الْمُبْتَلَي، وَهَلْ يَرْحَمُ الْمُبْتَلَي إِلا الْمُعَافِي؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْكَبِيرُ وَأَنَا الصَّغِيرُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الصَّغِيرَ إِلا الْكَبِيرُ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْهَادِي وَأَنَا الضَّالُّ، وَهَلْ يَرْحَمُ الضَّالَّ إِلا الْهَادِي؟۸

مولایم ای مولای من، تو روزی‌دهنده‌ای و من روزی‌داده‌شده، آیا رحم می‌کند به روزی‌داده‌شده جز روزی‌دهنده؟ مولایم ای مولای من، تو باسخاوتی و من بخیل، آیا رحم می‌کند به بخیل جز باسخاوت؟ مولایم ای مولای من، تو سلامت‌بخشی و من گرفتار، آیا رحم می‌کند به گرفتار جز سلامت‌بخش؟ مولایم ای مولای من، تو بزرگی و من کوچک، آیا رحم می‌کند به کوچک جز بزرگ؟ مولایم ای مولای من، تو راهنمایی و من گمراه، آیا رحم می‌کند به گمراه جز راهنما؟

مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الرَّحْمَنُ وَأَنَا الْمَرْحُومُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْمَرْحُومَ إِلا الرَّحْمَنُ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ السُّلْطَانُ وَأَنَا الْمُمْتَحَنُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْمُمْتَحَنَ إِلا السُّلْطَانُ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الدَّلِيلُ وَأَنَا الْمُتَحَيِّرُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْمُتَحَيِّرَ إِلا الدَّلِيلُ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْغَفُورُ وَأَنَا الْمُذْنِبُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْمُذْنِبَ إِلا الْغَفُورُ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْغَالِبُ وَأَنَا الْمَغْلُوبُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْمَغْلُوبَ إِلا الْغَالِبُ؟۹

مولایم ای مولای من، تو رحم‌کننده‌ای و من رحم‌شده، آیا رحم می‌کند به رحم‌شده جز رحم‌کننده؟ مولایم ای مولای من، تو سلطانی و من آزمایش‌شده به بلاها، آیا رحم می‌کند به آزمایش‌شده جز سلطان؟ مولایم ای مولای من، تو راهنمایی و من سرگردان، آیا رحم می‌کند به سرگردان جز راهنما؟ مولایم ای مولای من، تو آمرزنده‌ای و من گناهکار، آیا رحم می‌کند به گناهکار جز آمرزنده؟ مولایم ای مولای من، تو پیروزی و من شکست‌خورده، آیا رحم می‌کند به شکست‌خورده جز پیروز؟

مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الرَّبُّ وَأَنَا الْمَرْبُوبُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْمَرْبُوبَ إِلا الرَّبُّ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، أَنْتَ الْمُتَكَبِّرُ وَأَنَا الْخَاشِعُ، وَهَلْ يَرْحَمُ الْخَاشِعَ إِلا الْمُتَكَبِّرُ؟ مَوْلايَ يَا مَوْلايَ، ارْحَمْنِي بِرَحْمَتِكَ وَارْضَ عَنِّي بِجُودِكَ وَكَرَمِكَ وَفَضْلِكَ؛ يَا ذَا الْجُودِ وَالْإِحْسَانِ، وَالطَّوْلِ وَالامْتِنَانِ، بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.۱۰

مولایم ای مولای من، تو پرورنده‌ای و من پروریده، آیا رحم می‌کند به پروریده جز پرورنده؟ مولایم ای مولای من، تو بزرگ‌منشی و من فروتن، آیا رحم می‌کند به فروتن جز بزرگ‌منش؟ مولایم ای مولای من، به من رحم کن به رحمتت و به جود و کرم و فضلت از من راضی شو، ای دارایِ جود و احسان و عطا و مهربانی و محبت، به مهربانی‌ات ای مهربان‌ترین مهربانان. (سید ابن طاووس پس از این مناجات، دعایِ طولانی‌ای به نامِ «دعایِ امان» نیز از آن حضرت روایت کرده که در این‌جا نیامده.)