اعمال مسجد زید و مسجد صعصعه

إِلٰهِي قَدْ مَدَّ إِلَيْكَ الْخَاطِئُ الْمُذْنِبُ يَدَيْهِ بِحُسْنِ ظَنِّهِ بِكَ. إِلٰهِي قَدْ جَلَسَ الْمُسِيءُ بَيْنَ يَدَيْكَ مُقِرَّاً لَكَ بِسُوءِ عَمَلِهِ، وَراجِياً مِنْكَ الصَّفْحَ عَنْ زَلَلِهِ. إِلٰهِي قَدْ رَفَعَ إِلَيْكَ الظَّالِمُ كَفَّيْهِ رَاجِياً لِما لَدَيْكَ فَلَا تُخَيِّبْهُ بِرَحْمَتِكَ مِنْ فَضْلِكَ. إِلٰهِي قَدْ جَثَا الْعائِدُ إِلَي الْمَعَاصِي بَيْنَ يَدَيْكَ خائِفاً مِنْ يَوْمٍ تَجْثُو فِيهِ الْخَلائِقُ بَيْنَ يَدَيْكَ.۱

(مسجدِ زید — منسوب به زیدبن‌صوحان، از بزرگانِ اصحابِ امیرالمومنین (ع) که در جنگِ جمل در یاریِ حضرت به شهادت رسید؛ این دعا، دعایی است که او در نمازِ شب می‌خواند. به مسجدِ زید، نزدیکِ سهله، برو، دو رکعت نماز بخوان، دست‌ها را بگشا و بگو:) معبودم، این بنده‌ی خطاکارِ گنه‌کار دست‌هایش را به‌سویِ تو دراز کرده، به‌خاطرِ خوش‌گمانی‌اش به تو؛ معبودم، این بدکار در برابرت نشسته درحالی‌که به بدیِ عملش اقرار دارد و چشم‌پوشی از لغزشش را از تو امیدوار است؛ معبودم، این بنده‌ی ستمکار دو دستش را به‌سویِ تو برداشته به امیدِ آنچه پیشِ توست، به حقِّ رحمتت او را از احسانت ناامید مکن؛ معبودم، بازگشت‌کننده‌ای به‌سویِ گناهان در برابرت زانو زده، درحالی‌که ترسناک از روزی است که خلایق در آن روز در برابرت زانو می‌زنند.

إِلٰهِي جَاءَكَ الْعَبْدُ الْخَاطِئُ فَزِعاً مُشْفِقاً، وَرَفَعَ إِلَيْكَ طَرْفَهُ حَذِراً راجِياً، وَفاضَتْ عَبْرَتُهُ مُسْتَغْفِراً نادِماً؛ وَعِزَّتِكَ وَجَلالِكَ مَا أَرَدْتُ بِمَعْصِيَتِي مُخالَفَتَكَ، وَمَا عَصَيْتُكَ إِذْ عَصَيْتُكَ وَأَنَا بِكَ جاهِلٌ وَلَا لِعُقُوبَتِكَ مُتَعَرِّضٌ، وَلَا لِنَظَرِكَ مُسْتَخِفٌّ، وَلٰكِنْ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي، وَأَعانَتْنِي عَلَيٰ ذٰلِكَ شِقْوَتِي، وَغَرَّنِي سِتْرُكَ الْمُرْخيٰ عَلَيَّ، فَمِنَ الْآنَ مِنْ عَذابِكَ مَنْ يَسْتَنْقِذُنِي؟ وَبَحَبْلِ مَنْ أَعْتَصِمُ إِنْ قَطَعْتَ حَبْلَكَ عَنِّي؟۲

معبودم، بنده‌ی خطاکار به محضرت آمده، بی‌تاب و بیمناک، پرهیزکنان و امیدوار، گوشه‌ی چشمش را به تو دوخته و آمرزش‌خواه و پشیمان اشکش جاری شده؛ سوگند به توانمندی و بزرگی‌ات، من با نافرمانی‌کردنم قصدِ مخالفت با تو را نداشتم و گناه کردم آن زمانی که گناه کردم درحالی‌که نسبت به تو نادان بودم و نه به‌خاطرِ اینکه متعرّضِ کیفرت گردم و نه اینکه نظرت را سبک‌شمارنده بوده باشم، بلکه نفس همه‌ی این‌ها را برایم بیاراست و شقاوتم بر انجامِ آن‌ها مرا یاری کرد و آبروداری‌ات نسبت به من مغرورم ساخت؛ پس الان چه کسی مرا از عذابت نجات می‌دهد و به ریسمانِ چه کسی چنگ زنم اگر ریسمانت را از من قطع کنی؟

فَيا سَوْأَتاهُ غَداً مِنَ الْوُقُوفِ بَيْنَ يَدَيْكَ إِذا قِيلَ لِلْمُخِفِّينَ جُوزُوا، ولِلْمُثْقِلِينَ حُطُّوا، أَفَمَعَ الْمُخِفِّينَ أَجُوزُ أَمْ مَعَ الْمُثْقِلِينَ أَحُطُّ؟ وَيْلِي كُلَّما كَبُرَ سِنِّي كَثُرَتْ ذُنُوبِي! وَيْلِي كُلَّما طالَ عُمْرِي كَثُرَتْ مَعَاصِيَّ! فَكَمْ أَتُوبُ؟ وَكَمْ أَعُودُ؟ أَمَا آنَ لِي أَنْ أَسْتَحْيِيَ مِنْ رَبِّي؟ اللّٰهُمَ فَبِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي، يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ وَخَيْرَ الْغَافِرِينَ.۳

پس ای وای، فردایِ قیامت از رسوایی هنگامِ ایستادن در برابرت، وقتی به سبک‌باران گفته شود بگذرید و به سنگین‌باران امر شود به آتش فرو ریزید، آیا با سبک‌باران خواهم گذشت یا با سنگین‌باران فرو خواهم ریخت؟ وای بر من، هرچه سنّم بیشتر شد گناهانم زیاد شد! وای بر من، هرچه عمرم طولانی شد، نافرمانی‌ام فزونی یافت! چقدر توبه کنم؟ چه اندازه برگردم؟ آیا مرا وقتِ آن نرسیده که از پروردگارم حیا کنم؟ خدایا به حقِّ محمّد و خاندانِ محمّد مرا بیامرز و به من رحم کن، ای مهربان‌ترین مهربانان و بهترینِ آمرزندگان.

اِرْحَمْ مَنْ أَسَاءَ وَاقْتَرَفَ وَاسْتَكَانَ وَاعْتَرَفَ. إِنْ كُنْتُ بِئْسَ الْعَبْدُ فَأَنْتَ نِعْمَ الرَّبُّ. عَظُمَ الذَّنْبُ مِنْ عَبْدِكَ فَلْيَحْسُنِ الْعَفْوُ مِنْ عِنْدِكَ يَا كَرِيمُ. الْعَفْوَ الْعَفْوَ.۴

(سپس گریه کن، صورت به خاک بگذار و بگو:) رحم کن به کسی که بد کرده و مرتکبِ گناه شده و درمانده شده و اقرار کرده. (سپس طرفِ راستِ صورت را به خاک بگذار و بگو:) اگر من بد بنده‌ای بودم، تو خوب پروردگاری هستی. (سپس طرفِ چپ را به خاک بگذار و بگو:) گناه از بنده‌ات بزرگ شده، پس گذشت از تو نیکو است ای مهمان‌نواز. (سپس به سجده برگرد و صد مرتبه بگو:) از من درگذر، از من درگذر.