پیمان‌نامه به محمد بن ابوبکر

وَ مِنْ عَهْد لَهُ عَلَيْهِ السَّلامُ اِلي مُحَمَّدِ بْنِ اَبي بَكْر رَضِيَ اللّهُ عَنْهُ حينَ قَلَّدَهُ مِصْرَ فَاخْفِصْ لَهُمْ جَناحَكَ، وَ اَلِنْ لَهُمْ جانِبَكَ، وَ ابْسُطْ لَهُمْ وَجْهَكَ، وَ آسِ بَيْنَهُمْ فِي اللَّحْظَةِ وَ النَّظْرَةِ، حَتّي لايَطْمَعَ الْعُظَماءُ في حَيْفِكَ لَهُمْ، وَ لايَيْاَسَ الضُّعَفاءُ مِنْ عَدْلِكَ عَلَيْهِمْ، فَاِنَّ اللّهَ تَعالي يُسائِلُكُمْ مَعْشَرَ عِبادِهِ عَنِ الصَّغيرَةِ مِنْ اَعْمالِكُمْ وَ الْكَبيرَةِ، وَ الظّاهِرَةِ وَ الْمَسْتُورَةِ، فَاِنْ يُعَذِّبْ فَاَنْتُمْ اَظْلَمُ، وَ اِنْ يَعْفُ فَهُوَ اَكْـــرَمُ .۱

از پیمانهای‌ آن حضرت است به محمّد بن ابوبکر رضی‌ اللّه عنه وقتی‌ او را به حکومت مصر گماشت با مردم فروتن ، و نرمخو ، و گشاده رو باش ، همه را به یک چشم و نظر ببین ، تا بزرگان بر تو طمع حیف و میل نبندند ، و ضعیفان از عدالتت مأیوس نشوند. زیرا ای‌ بندگان حق، خداوند بزرگ از کوچک و بزرگ اعمالتان ، و ظاهر و نهانتان بازپرسی‌ می‌ کند، پس اگر عذابتان کند به عذاب مستحق ترید، و اگر عفو کند او کریم تر است.

وَ اعْلَمُوا عِبادَ اللّهِ اَنَّ الْمُتَّقينَ ذَهَبُوا بِعاجِلِ الدُّنْيا وَ آجِلِ الاْخِرَةِ، فَشارَكُوا اَهْلَ الدُّنْيا في دُنْياهُمْ، وَ لَمْ يُشارِكْهُمْ اَهْلُ الدُّنْيا في آخِرَتِهِمْ. سَكَنُوا الدُّنْيا بِاَفْضَلِ ما سُكِنَتْ، وَ اَكَلُوها بِاَفْضَلِ ما اُكِلَتْ، فَحَظُوا مِنَ الدُّنْيا بِما حَظِيَ بِهِ الْمُتْرَفُونَ، وَ اَخَذُوا مِنْها ما اَخَذَهُ الْجَبابِرَةُ الْمُتَكَبِّرُونَ، ثُمَّ انْقَلَبُوا عَنْها بِالزّادِ الْمُبَلِّغِ، وَ الْمتْجَرِ الرّابِحِ. اَصابُوا لَذَّةَ زُهْدِ الدُّنْيا في دُنياهُمْ، وَ تَيَقَّنُوا اَنَّهُمْ جيرانُ اللّهِ غَداً في آخِرَتِهِمْ. لاتُرَدُّ لَهُمْ دَعْوَهٌ، وَ لايُنْقَصُ لَهُمْ نَصيبٌ مِنْ لَذَّة.۲

ای‌ بندگان خدا، بدانید اهل تقوا هم از دنیای‌ گذرا و هم از آخرتی‌ که می‌ آید سود بردند، با اهل دنیا در دنیایشان شریک شدند، و اهل دنیا در آخرت آنان شریک نگشتند. در دنیا از راه حلال در بهترین مسکن ساکن شدند، و بهترین خوراکی‌ را نوش جان نمودند، از دنیا بهره بردند آنچنان که خوشگذرانان بهره بردند، و از آن کام گرفتند بدان گونه که سرکشان گردنفراز کام گرفتند، سپس با توشه ای‌ رساننده به سر منزل نجات از دنیا گذشتند، و با تجارتی‌ پرسود به آخرت سفر کردند. در دنیایشان به لذت بی‌ رغبتی‌ به دنیا رسیدند، و یقین کردند که در آخرت همسایگان حقّند. دعایشان بی‌ جواب نمانَد، و نصیبشان از لذت دنیا کـاسـتـی‌ نـیـابــد.

فَاحْذَرُوا عِبادَ اللّهِ الْمَوْتَ وَ قُرْبَهُ، وَ اَعِدُّوا لَهُ عُدَّتَهُ، فَاِنَّهُ يَأْتي بِاَمْر عَظيم، وَ خَطْب جَليل: بِخَيْر لايَكُونُ مَعَهُ شَرٌّ اَبَداً، اَوْ شَرٍّ لايَكُونُ مَعَهُ خَيْرٌ اَبَداً. فَمَنْ اَقْرَبُ اِلَي الْجَنَّةِ مِنْ عامِلِها؟ وَ مَنْ اَقْرَبُ اِلَي النّارِ مِنْ عامِلِها؟ وَ اَنْتُمْ طُرَداءُ الْمَوْتِ، اِنْ اَقَمْتُمْ لَهُ اَخَذَكُمْ، وَ اِنْ فَرَرْتُمْ مِنْهُ اَدْرَكَكُمْ، وَ هُوَ اَلْزَمُ لَكُمْ مِنْ ظِلِّكُمْ، الْمَوْتُ مَعْقُودٌ بِنَواصيكُمْ، وَ الدُّنْيا تُطْوي مِنْ خَلْفِكُمْ.۳

بندگان خدا! از مرگ و نزدیک بودنش حذر نمایید، و برای‌ آن ساز و برگ آماده کنید، مرگ با امری‌ عظیم، و حادثه ای‌ بزرگ می‌ آید. به خیری‌ که با آن شرّی‌ نیست، یا شرّی‌ که با آن خیری‌ نمی‌ باشد. چه کسی‌ به بهشت از کسی‌ که کار بهشتی‌ کند نزدیک تر است؟ و چه کسی‌ به جهنّم از آن که عمل جهنّمی‌ کند نزدیکتر است؟ شما رانده شده های‌ مرگ هستید، اگر بایستید به دستش می‌ افتید، و اگر فرار کنید شما را خواهد یافت، مرگ از سایه شما با شما همراه تر است، و با زلفتان گـره خـورده، و دنیـا به دنبال شـما درنَوَردیـده می‌ شـود.

فَاحْذَرُوا ناراً قَعْرُها بَعيدٌ، وَ حَرُّها شَديدٌ، وَ عَذابُها جَديدٌ: دارٌ لَيْسَ فيها رَحْمَةٌ، وَ لا تُسْمَعُ فيها دَعْوَةٌ، وَ لا تُفَرَّجُ فيها كُرْبَهٌ. وَ اِنِ اسْتَطَعْتُمْ اَنْ يَشْتَدَّ خَوْفُكُمْ مِنَ اللّهِ، وَ اَنْ يَحْسُنَ ظَنُّكُمْ بِهِ فَاجْمَعُوا بَيْنَهُما، فَاِنَّ الْعَبْدَ اِنَّما يَكُونُ حُسْنُ ظَنِّهِ بِرَبِّهِ عَلي قَدْرِ خَوْفِهِ مِنْ رَبِّهِ، وَ اِنَّ اَحْسَنَ النّاسِ ظَنّاً بِاللّهِ اَشَدُّهُمْ خَوْفاً لِلّهِ.۴

برحذر باشید از آتشی‌ که عمقش ناپیدا، و حرارتش شدید، و عذابش تازه است: جایی‌ که رحمت در آن نیست، ناله و فریاد کسی‌ را نمی‌ شنوند، و اندوهی‌ را برطرف نمی‌ کنند. اگر بتوانید که خوفتان از خدا شدید، و گمانتان به او نیکو باشد بین این دو واقعیت جمع کنید، زیرا حسن ظنّ عبد به پروردگارش به میزان ترس او از خداست، و بهترین مردم در گمان نیکو به خداوند کسی‌ است که ترسش از خداوند شدیدتر باشد.

وَاعْلَمْ يا مُحَمَّدَ بْنَ اَبي بَكْر اَنّي قَدْ وَلَّيْتُكَ اَعْظَمَ اَجْنادي في نَفْسي اَهْلَ مِصْرَ، فَاَنْتَ مَحْقُوقٌ اَنْ تُخالِفَ عَلي نَفْسِكَ، وَ اَنْ تُنافِحَ عَنْ دينِكَ وَ لَوْ لَمْ يَكُنْ لَكَ اِلاّ ساعَةٌ مِنَ الدَّهْرِ. وَ لا تُسْخِطِ اللّهَ بِرِضي اَحَد مِنْ خَلْقِهِ، فَاِنَّ فِي اللّهِ خَلَفاً مِنْ غَيْرِهِ، وَ لَيْسَ مِنَ اللّهِ خَلَفٌ في غَيْرِهِ.۵

ای‌ محمّد بن ابوبکر، آگاه باش که من تو را به بزرگترین لشکرم که لشکر مصر است سرپرستی‌ دادم ، شایسته توست که با نفس خود مخالفت ورزی‌ ، و از دینت دفاع کنی‌ گرچه از زندگیت بیش از یک ساعت نمانده باشد. خدا را به خاطر خشنودی‌ احدی‌ از مردم خشمگین مساز، که خشنودی‌ حق جایگزین دیگر چیزهاست، و چیزی‌ جانشیـن رضـای‌ خـدا نیسـت.

صَلِّ الصَّلاةَ لِوَقْتِهَا الْمُوقَّتِ لَها، وَ لاتُعَجِّلْ وَقْتَها لِفَراغ، وَ لاتُؤَخِّرْها عَنْ وَقْتِها لاِشْتِغال. وَ اعْلَمْ اَنَّ كُلَّ شَيْء مِنْ عَمَلِكَ تَبَعٌ لِصَلاتِكَ. وَ مِنْ هذَا الْعَهْدِ فَاِنَّهُ لا سَواءٌ اِمامُ الْهُدي وَ اِمامُ الرَّدي، وَ وَلِيُّ النَّبِيِّ وَ عَدُوُّ النَّبِيِّ. وَ لَقَدْ قالَ لي رَسُولُ اللّهِ صَلَّي اللّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: «اِنّي لا اَخافُ عَلي اُمَّتي مُؤْمِناً وَ لا مُشْرِكاً. اَمَّا الْمُؤْمِنُ فَيَمْنَعُهُ اللّهُ بِايمانِهِ. وَ اَمَّا الْمُشْرِكُ فَيَقْمَعُهُ اللّهُ بِشِرْكِهِ. وَلكِنّي اَخافُ عَلَيْكُمْ كُلَّ مُنافِقِ الْجَنانِ، عالِمِ اللِّسانِ، يَقُولُ ما تَعْرِفُونَ، وَ يَفْعَلُ مـا تُـنْـكِـرُونَ».۶

نماز را در وقت معیّنش بخوان، و به خاطر بیکاری‌ پیش از وقت اقامه نکن، و به علّت کار داشتن از وقت مقرّرش تأخیر مینداز، و معلومت باد که هر چیزی‌ از عملت تابع نمــاز اســت . از این پیمان است مسلّماً امام هدایت و امام گمراهی‌، و دوست پیامبر و دشمن او یکسان نیستند. پیامبر خدا صلّی‌ اللّه علیه وآله به من فرمود: «بر امّتم از مؤمن و مشرک وحشتی‌ ندارم. خداوند مؤمن را به خاطر ایمانش از فساد بازمی‌ دارد، و مشرک را محض شرکش قلع و قمع می‌ نماید. ولی‌ بر شما از کسی‌ که در دل منافق و در زبان داناست می‌ ترسم، که می‌ گوید آنچه را خوب می‌ دانید، و انجام می‌ دهد آنچه را زشت به شمار می‌ آورید».