وصیتِ دیگر به حسن و حسین

وَ مِنْ وَصِيَّة لَهُ عَلَيْهِ السَّلامُ لِلْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِمَا السَّلامُ، لَمّا ضَرَبَهُ ابْنُ مُلْجَم لَعَنَهُ اللّهُ اُوصيكُما بِتَقْوَي اللّهِ، وَ اَنْ لاتَبْغِيَا الدُّنْيا وَ اِنْ بَغَتْكُما، وَ لاتَأْسَفا عَلي شَيْء مِنْها زُوِيَ عَنْكُما. وَ قُولا بِالْحَقِّ، وَ اعْمَلا لِلاَْجْرِ. وَ كُونا لِلظّالِمِ خَصْماً، وَ لِلْمَظْلُومِ عَوْناً.۱

از وصیت های‌ آن حضرت است به حسن و حسین علیهماالسّلام وقتی‌ که ابن ملجم لعنة اللّه علیه به او ضربت زد شما را به تقوای‌ الهی‌ سفارش می‌ نمایم، و اینکه دنیا را مجویید گرچه دنیا شما را بجوید، و بر آنچه از دنیا از دستتان رفته متأسّف نباشید. حق بگویید، و برای‌ ثواب الهی‌ بکوشـید. دشـمن سـتمگر و یـار سـتمدیده باشـید.

اُوصيكُما وَ جَميعَ وَلَدي وَ اَهْلي وَ مَنْ بَلَغَهُ كِتابي بِتَقْوَي اللّهِ، وَ نَظْمِ اَمْرِكُمْ، وَ صَلاحِ ذاتِ بَيْنِكُمْ، فَاِنّي سَمِعْتُ جَدَّكُما صَلَّي اللّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ: «صَلاحُ ذاتِ الْبَيْنِ اَفْضَلُ مِنْ عامَّةِ الصَّلاةِ وَ الصِّيامِ». اللّهَ اللّهَ فِي الاَْيْتامِ، فَلاتُغِبُّوا اَفْواهَهُمْ، وَ لايَضيعُوا بِحَضْرَتِكُمْ.۲

شما و همه فرزندان و خاندانم و هر که این وصیتم به او می‌ رسد را به تقوای‌ الهی‌، و نظم در زندگی‌، و اصلاح بین مردم سفارش می‌ کنم، چرا که از جد شما (صلّی‌ اللّه علیه وآله) شنیدم می‌ فرمود: «اصلاح ذات البین از عموم نماز و روزه بهتر است». خدا را خدا را درباره یتیمان، آنان را گاهی‌ سیر و گاهی‌ گرسنه مگذارید، مباد که در کنار شما تباه شوند.

وَ اللّهَ اللّهَ في جيرانِكُمْ، فَاِنَّهُمْ وَصِيَّةُ نَبِيِّكُمْ، ما زالَ يُوصي بِهِمْ حَتّي ظَنَنّا اَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُمْ! وَ اللّهَ اللّهَ فِي الْقُرْآنِ، لايَسْبِقْكُمْ بِالْعَمَلِ بِهِ غَيْرُكُمْ. وَاللّهَ اللّهَ فِي الصَّلاةِ، فَاِنَّها عَمُودُ دينِكُمْ. وَاللّهَ اللّهَ في بَيْتِ رَبِّكُمْ، لاتُخَلُّوهُ ما بَقيتُمْ، فَاِنَّهُ اِنْ تُرِكَ لَمْ تُناظَرُوا.۳

خدا را خدا را در رابطه با همسایگان، که مورد سفارش پیامبر شمایند، پیوسته به آنان سفارش داشت تا جایی‌ که گمان بردیم میراث برشان خواهد ساخت! خدا را خدا را درباره قرآن، نیاید که دیگران در عمل به آن از شما پیشی‌ جویند. خدا را خدا را درباره نماز، که نماز عمود دین شماست. خدا را خدا را درباره خانه پروردگارتان، تا وقتی‌ هستید آنجارا خالی‌ مگذارید، که اگر خالی‌ گذاشته شود از کیفر حق مهلت نیابید.

وَ اللّهَ اللّهَ فِي الْجِهادِ بِاَمْوالِكُمْ وَ اَنْفُسِكُمْ وَ اَلْسِنَتِكُمْ في سَبيلِ اللّهِ. وَ عَلَيْكُمْ بِالتَّواصُلِ وَ التَّباذُلِ، وَ اِيّاكُمْ وَ التَّدابُرَ وَ التَّقاطُعَ. لاتَتْرُكُوا الاَْمْرَ بِالْمَعْرُوفِ، وَ النَّهْيَ عَنِ الْمُنْكَرِ، فَيُوَلّي عَلَيْكُمْ اَشْرارُكُمْ، ثُمَّ تَدْعُونَ فَلا يُسْتَجابُ لَكُمْ.۴

خدا را خدا را در باره جهاد با اموال و جان و زبانتان در راه خدا. بر شما باد به پیوند با هم و بخشش مال به یکدیگر، و بپرهیزید از دوری‌ و قطع رابطه با هم. امر به معروف و نهی‌ از منکر را وانگذارید، که بدکارانتان بر شـما مسـلّط شوند، آن گاه دعـا کنید و به اجابـت نرسـد.

- ثُمَّ قالَ: - يا بَني عَبْدِالْمُطَّلِبِ، لا اُلْفِيَنَّكُمْ تَخُوضُونَ دِماءَ الْمُسْلِمينَ خَوْضاً تَقُولُونَ: قُتِلَ اَميرُ الْمُؤْمِنينَ! قُتِلَ اَميرُ الْمُؤْمِنينَ! اَلا، لا يُقْتَلَنَّ بي اِلاّ قاتِلي. اُنْظُرُوا اِذا اَنَا مِتُّ مِنْ ضَرْبَتِهِ هذِهِ فَاضْرِبُوهُ ضَرْبَةً بِضَرْبَة، وَ لاتُمَثِّلُوا بِالرَّجُلِ، فَاِنّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللّهِ صَلَّي اللّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ: «اِيّاكُمْ وَ الْمُثْلَةَ وَ لَوْ بِالْكَلْبِ الْعَقُورِ».۵

سپس فرمود: ای‌ فرزندان عبدالمطّلب، نیابم شما را که به بهانه کشته شدن من در خون مسلمانان فرو افتید و گویید: امیرالمؤمنین کشته شد، امیرالمؤمنین کشته شد! معلومتان باد که فقط قاتلم باید قصاص شود. ملاحظه نمایید هرگاه من از این ضربت او از دنیا رفتم تنها او را یک ضربت بزنید، و گوش و بینی‌ و اعضای‌ او را قطع مکنید، که من از رسول خدا صلّی‌ اللّه علیه وآله شنیدم می‌ فرمود: «از مُثله کردن دوری‌ کنید هرچند درباره سگ گازگیرنده باشد».