نحوه خواندن نماز استخاره
نماز استخاره از عبادات مستحب و پرکاربرد در فرهنگ اسلامی است که معنای آن «طلب خیر از خداوند» است. این نماز معمولاً زمانی خوانده میشود که انسان در برابر یک تصمیم مهم دچار تردید شده و میان چند گزینه نمیداند کدام را برگزیند. استخاره بهصورت دو رکعت نماز اقامه و پس از آن با دعا یا رجوع به قرآن، از خداوند طلب هدایت و خیر میشود. نکته اساسی این است که استخاره جایگزین عقل، تحقیق و مشورت نیست؛ بلکه مرحلهای تکمیلی است تا پس از بررسی عقلانی، انسان دل خود را به اراده الهی بسپارد و با آرامش بیشتری تصمیم بگیرد. در حقیقت، فلسفه استخاره بیش از آنکه پیشبینی آینده باشد، تقویت توکل و اطمینان قلبی در برابر انتخابهای دشوار است.
حتما بخوانید: خواندن نماز وتر و روشهای متداول برای خواندن نماز حاجت
نماز استخاره چند رکعت و چه زمانی خوانده میشود؟
نماز استخاره دو رکعت است و مانند نماز صبح خوانده میشود. بهترین زمان برای انجام آن، هنگام آرامش و حضور قلب است. در منابع دینی توصیه شده که ثلث آخر شب و پیش از نماز صبح از اوقات بسیار مناسب برای استخاره است، چرا که دل انسان در آن زمان صفا و توجه بیشتری به خداوند دارد. البته در سایر اوقات شبانهروز نیز میتوان نماز استخاره را خواند و محدودیتی در انجام آن وجود ندارد.
شیوه نیت نماز استخاره
نیت نماز استخاره باید به قصد قربت باشد؛ یعنی انسان تنها برای رضای خداوند و طلب خیر از او نماز را بخواند، بدون آنکه نیت دیگری مانند رسیدن به منفعت شخصی یا دنیوی در دل داشته باشد. در عمل، کافی است در قلب بگذرانیم که «دو رکعت نماز استخاره برای طلب خیر از خداوند متعال بهجا میآورم، قربهً الیالله». نیاز به تلفظ نیت با زبان نیست و همین قصد قلبی برای صحت نماز کافی است.
نماز استخاره چگونه خوانده میشود؟
روش اول:
نماز استخاره در دو رکعت خوانده میشود؛ همانند نماز صبح. در رکعت اول پس از سورهٔ حمد، سورهٔ کافرون و در رکعت دوم پس از سورهٔ حمد، سورهٔ اخلاص تلاوت میشود.
پس از پایان نماز، دستها را به دعا بلند کرده و با ستایش خداوند متعال و درود بر پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و اهلبیت علیهمالسلام، از پروردگار طلب خیر میکنید. سپس دعای مخصوص استخاره خوانده میشود:
این دعا قلب مؤمن را آرام میکند و او را به مشیت الهی و خیر واقعی در زندگیاش میسپارد.
روش دوم:
نماز استخاره ذاتالرقاع
نماز استخاره ذاتالرقاع در منابعی چون ملحقات مفاتیحالجنان (ص ۱۰۷۴–۱۰۷۵) و بلدالأمین (جلد ۱، ص ۱۵۹) ذکر شده است. روش انجام آن چنین است:
شش برگه کاغذ تهیه کنید.
روی سه برگه بنویسید:
روی سه برگه دیگر بنویسید:
بهجای «فلان بن فلان» نام فرد و پدرش نوشته شود (مثلاً: محمد بن علی).
این شش برگه را زیر سجاده بگذارید و دو رکعت نماز همانند نماز صبح بخوانید.
پس از سلام نماز، به سجده بروید و صد مرتبه بگویید:
سپس از سجده برخاسته و این دعا را بخوانید:
حال، برگهها را یکییکی بیرون آورید:
اگر سه برگه نخست «افعل» بود، انجام آن کار توصیه میشود.
اگر سه برگه نخست «لاتفعل» بود، ترک آن کار بهتر است.
اگر نتیجه در سه برگه نخست یکسان نبود، قرعهکشی را تا ۵ برگه ادامه دهید. اگر از ۵ برگه، ۳ برگه «افعل» بود، عمل انجام شود و اگر ۳ برگه «لاتفعل» بود، ترک شود.
بهطور کلی، نماز استخاره ذاتالرقاع برای زمانی است که انسان میان انجام دادن یا ترک یک عمل مردد میشود و میخواهد تصمیم خود را به مشیت الهی بسپارد. این نماز زمان خاصی ندارد و در هر شرایطی میتوان آن را بهجا آورد.
نماز استخاره بهنیت خواستگاری
اگر در موضوع خواستگاری دچار تردید هستید، میتوانید نماز استخاره بخوانید. این نماز دو رکعت است و مانند نماز صبح خوانده میشود؛ در رکعت اول بعد از سوره حمد، سوره کافرون و در رکعت دوم بعد از سوره حمد، سوره توحید (اخلاص) خوانده میشود. پس از اتمام نماز، از خداوند بخواهید که شما را به آنچه خیر و صلاح زندگیتان است هدایت کند.
زمان خاصی برای استخاره وجود ندارد، اما بهتر است قبل از رفتن به جلسه خواستگاری یا تصمیمگیری نهایی انجام شود تا با آرامش قلبی بیشتری انتخاب کنید.
نماز استخاره بهنیت حاجتروایی
برای برآوردهشدن حاجت، میتوان از نماز استخاره کمک گرفت. بهتر است پیش از آن غسل کنید و با طهارت کامل، دو رکعت نماز همانند نماز صبح بهجا آورید. پس از پایان نماز، به سجده بروید و صد مرتبه ذکر زیر را بر زبان جاری کنید:
سپس در دل خود توجه کنید؛ آنچه قلبتان بهسوی آن آرام گرفت و اطمینان یافت، همان را بهعنوان نشانه خیر بدانید و بر اساس آن عمل کنید. این روش به انسان کمک میکند تا با توکل بر خدا، دلش آرام شود و تصمیم خود را با اعتماد بیشتری بگیرد.
نماز استخاره از نگاه امام رضا (ع)
امام رضا علیهالسلام نماز استخاره را راهی برای رفع تردید و آرامش قلب در هنگام تصمیمگیری معرفی کردهاند. در روایتی آمده است که یکی از یاران حضرت میان انتخاب سفر از راه خشکی یا دریا دچار شک شد و از ایشان راهنمایی خواست. امام فرمودند: به مسجد برو، دو رکعت نماز بخوان و سپس صد مرتبه ذکر «اَستَخیرُ اللّه» را بر زبان جاری کن. پس از آن، به احساسی که در دل پیدا میکنی توجه کن و مطابق همان عمل نما.
این روایت نشان میدهد که استخاره تنها یک عمل عبادی نیست؛ بلکه روشی برای آرامکردن دل و سپردن تصمیمهای دشوار به خداوند است؛ تا انسان با اطمینان و توکل بیشتر راه درست را برگزیند.
نماز استخاره و استغاثه منسوب به حضرت زهرا (س)
در منابع معتبر دینی، نمازی با عنوان خاص «نماز استخاره حضرت زهرا (س)» ذکر نشده است؛ اما نمازی با نام نماز استغاثه به حضرت زهرا (س) وجود دارد که شیعیان آن را در هنگام گرفتاریها و برای برآوردهشدن حاجات بهجا میآورند. روش این نماز چنین است:
- دو رکعت نماز مانند نماز صبح خوانده شود.
- پس از سلام، ۳۰ مرتبه تکبیر گفته شود.
- سپس تسبیحات حضرت زهرا (س) (۳۴ بار «الله اکبر»، ۳۳ بار «الحمدلله»، ۳۳ بار «سبحان الله») ذکر شود.
- پس از آن به سجده رفته و ۱۰۰ مرتبه ذکر «یا مَولاتی یا فاطِمَةُ اَغیثینی» گفته شود.
- آنگاه طرف راست صورت بر زمین نهاده و دوباره ۱۰۰ مرتبه همین ذکر تکرار شود.
- سپس طرف چپ صورت بر زمین گذاشته و ۱۰۰ مرتبه ذکر تکرار شود.
- در پایان، دوباره سر به سجده نهاده و ۱۱۰ مرتبه ذکر گفته شود و حاجت خود را از خداوند به حق حضرت زهرا (س) طلب کنید.
این عمل نشانهای از توسل به جایگاه معنوی حضرت زهرا (س) است و به مؤمن آرامش و امید میبخشد، تا حاجات و مشکلات خود را به درگاه الهی بسپارد.
نماز استخاره از نگاه امام صادق (ع)
شیخ صدوق در کتاب من لا یحضره الفقیه به روایت از امام صادق علیهالسلام سفارش میکند که مؤمنان در کارهای مهم و سرنوشتساز از نماز استخاره کمک بگیرند. شیوه خواندن آن چنین است:
- نیت نماز استخاره کنید.
- دو رکعت نماز همانند نماز صبح بخوانید.
- در هر رکعت، پس از سوره حمد، یک بار سوره توحید (اخلاص) و یک بار سوره کافرون قرائت شود.
پس از پایان نماز، این دعا خوانده شود:
«بار خدایا! اگر این کار خیر دین و دنیای مرا در بر دارد، آن را برایم میسّر و مقدّر فرما؛ و اگر به زیان من است، آن را از من دور کن و مرا از آن بازگردان.»
این روش نشان میدهد که استخاره در نگاه امام صادق (ع)، بیشتر وسیلهای برای طلب هدایت و آرامش دل است تا انسان تصمیمهای خود را با توکل به خداوند و اعتماد به خیر الهی بگیرد.
نماز استخاره در روایات
نماز استخاره از جمله نمازهای مستحب است که در روایات اهلبیت علیهمالسلام بسیار مورد تأکید قرار گرفته است. فلسفه آن این است که انسان در هنگام تردید و دودلی، کار خود را به مشیت الهی بسپارد و از خداوند متعال طلب خیر نماید. این نماز در امور مهمی همچون ازدواج، مسافرت یا خرید خانه توصیه شده و کیفیت آن در روایات با تفاوتهایی بیان شده است. در ادامه به برخی از این روایات اشاره میکنیم:
امام صادق (ع): آن حضرت فرمودند:
«دو رکعت نماز بخوان و پس از آن از خداوند طلب خیر کن. به خدا سوگند هیچ مسلمانی از خدا طلب خیر نکند، مگر اینکه خداوند خیر را برای او مقدر خواهد کرد.»
روایت مُرازم از امام صادق (ع): حضرت فرمودند:
«هرگاه فردی از شما قصد انجام کاری را داشت، دو رکعت نماز بخواند، سپس خدا را حمد و ثنا گوید، بر پیامبر و آل او صلوات بفرستد و بگوید:
«اللَّهُمَّ إِنْ کَانَ هَذَا الْأَمْرُ خَیْراً لی فی دینی وَ دُنْیایَ فَیَسِّرْهُ لی وَ قَدِّرْهُ لی وَ إِنْ کَانَ غَیْرَ ذَلِکَ فَاصْرِفْهُ عَنّی»
سپس وقتی از حضرت پرسیدند چه سورهای در نماز بخوانیم، فرمودند: هر سورهای کافی است، اما اگر بخواهی «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَد» و «قُلْ یاٰ أَیُّها الْکافِرُون» بخوان؛ چراکه «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَد» برابر با یکسوم قرآن است.»
روایت زراره از امام باقر (ع): زراره میگوید: از امام باقر علیهالسلام پرسیدم زمانی که میخواهم کاری انجام دهم و حاجت استخاره دارم چه کنم؟ حضرت فرمودند: سه روز (سهشنبه، چهارشنبه و پنجشنبه) روزه بگیر، سپس روز جمعه در مکان پاکیزهای دو رکعت نماز بخوان و پس از آن رو به آسمان کرده و بگو:
این دعا را صد مرتبه تکرار کن.
روایت امام رضا (ع): یکی از یاران امام رضا (ع) در انتخاب سفر از راه خشکی یا دریا دچار تردید شد. امام به او فرمودند:
به مسجد برو، دو رکعت نماز بخوان و صد بار ذکر «اَستَخیرُ اللّه» را تکرار کن. سپس به آنچه در دل احساس کردی عمل کن.
همچنین دعایی از امام رضا علیهالسلام نقل شده است که ایشان از پدرشان امام کاظم (ع) و ایشان از امام صادق (ع) روایت کردهاند. امام صادق (ع) فرمودند:
و متن دعا چنین است:
جمعبندی…
نماز استخاره در سنت اسلامی، بهویژه در روایات اهلبیت علیهمالسلام، جایگاهی ویژه دارد و بهعنوان راهی برای رفع تردید و سپردن امور به مشیت الهی معرفی شده است. اصل استخاره به معنای طلب خیر از خداوند است؛ یعنی وقتی انسان میان انجام دادن یا ترک یک کار دچار دودلی میشود، با توکل بر پروردگار و خواندن نماز، راه خیر را میطلبد.