نحوه خواندن نماز جعفر طیار
نماز جعفر طیار از برجستهترین نمازهای مستحبی در سنت اسلامی است که پیامبر اکرم(ص) آن را به حضرت جعفر بن ابیطالب(ع) تعلیم دادند. این نماز بهدلیل کثرت ذکرهای ویژهاش، در روایات با نام «نماز تسبیح» نیز شناخته میشود و جایگاهی ممتاز در میان عبادات دارد. خواندن آن نهتنها وسیلهای برای آمرزش گناهان و جلب رحمت الهی است؛ بلکه دل را آرام و جان را نورانی میکند. برخی منابع دینی از آن با تعبیر «نماز حبوه» یاد کردهاند که نشان از ارزش و فضیلت مضاعف این عمل عبادی دارد. بههمینسبب، علما و بزرگان همواره توصیه کردهاند مؤمنان در فرصتهای مختلف این نماز را بهجا آورند تا از برکات بیپایان آن بهرهمند شوند.
نماز جعفر طیار و شیوههای خواندن آن
نماز جعفر طیار، یکی از نمازهای مستحبی بسیار مهم در سنت اسلامی است. پیامبر اکرم(ص) این نماز را به حضرت جعفر بن ابیطالب(ع) (برادر امیرالمؤمنین(ع)) تعلیم دادند. بههمیندلیل، این نماز به نام او شناخته میشود.
چون در این نماز ۳۰۰ بار ذکر تسبیحات اربعه (سُبحان الله، الحمد لله، لا إله إلّا الله، الله أکبر) تکرار میشود، به آن «نماز تسبیح» نیز میگویند. در برخی روایات، از این نماز بهعنوان «نماز حبوه» یاد شده است.
شیوههای خواندن نماز جعفر طیار
۱. روش اصلی (کاملترین شیوه)
این روش همان است که در بیشتر منابع معتبر آمده و شامل مراحل زیر است:
- نیت نماز جعفر طیار چهار رکعتی (قربةً الی الله).
- نماز در دو بخش دو رکعتی خوانده میشود (یعنی در رکعت دوم و چهارم تشهد و سلام دارد).
- سورهها:
- رکعت اول: حمد + زلزال
- رکعت دوم: حمد + عادیات → تشهد و سلام
- رکعت سوم: حمد + نصر
- رکعت چهارم: حمد + توحید (قل هو الله احد) → تشهد و سلام
- تسبیحات اربعه: «سُبْحانَ اللهِ، وَالْحَمدُ لِلّهِ، وَلا إلهَ إلّا اللهُ، وَاللهُ أَکبَر»
محل و تعداد ذکر در هر رکعت:
- بعد از حمد و سوره: ۱۵ بار
در رکوع: ۱۰ بار
- پس از برخاستن از رکوع: ۱۰ بار
در سجده اول: ۱۰ بار
- پس از برخاستن از سجده اول: ۱۰ بار
در سجده دوم: ۱۰ بار
- پس از برخاستن از سجده دوم: ۱۰ بار
جمعاً در هر رکعت ۷۵ بار و در کل نماز ۳۰۰ بار گفته میشود.
۲. روش سادهتر (برای افراد ناتوان یا کمحوصله)
نماز را مانند روش اصلی بخوانید، ولی دیگر ذکرها را در رکوع و سجده تکرار نکنید. در عوض، بعد از پایان نماز در حالت نشسته، ۳۰۰ بار تسبیحات اربعه را بگویید.
۳. روش ترکیبی (نماز شب + نماز جعفر طیار)
امام رضا(ع) فرمودند: در نماز شب (۱۱ رکعتی)، چهار نماز دو رکعتی وجود دارد. رکعت دوم و سوم از این چهار نماز را میتوان به نیت نماز جعفر طیار خواند. در این صورت، تسبیحات بعد از نماز گفته میشود.
- زمان و شرایط خواندن
- بهترین زمان: ظهر روز جمعه.
در برخی روایات سفارش شده سه روز قبل (چهارشنبه، پنجشنبه و جمعه) روزه گرفته شود.
البته میتوان این نماز را در هر زمان دیگر نیز خواند.
حتما بخوانید: نحوه خواندن نماز حاجت، نماز استخاره، نماز استغاثه به امام زمان (عج)
دعاهای بعد از نماز جعفر طیار
برای تکمیل برکات این نماز، دعاهای مخصوصی وارد شده است که در کتاب مفاتیحالجنان نیز آمدهاند. از جمله:
پاک و منزه است آنکه لباس توانمندی و بزرگمنشی در بر دارد، پاک و منزه است آنکه به بزرگی مهر ورزد و به آن گرامی باشد، پاک و منزه است آنکه پاکی جز برای او سزاوار نیست، پاک و منزه است آنکه دانشش هر چیز را برشمارد، پاک و منزه است آن سرچشمهی مهربانی و بخشش، پاک و منزه است آن دارای قدرت و بزرگواری؛ خدایا از تو خواستارم بهحق بندها و گرهگاههای شکوه عرشت و بهحق نهایت مهرت که در کتابت آوردی و نام بزرگت و کلمات بیعیب و نقصت که در راستی و عدالت دارای کمال است، بر محمّد و خاندانش درود فرست و با من چنین و چنان کن.
و بجاى کلمه «کذا و کذا» حاجات خود را از خدا درخواست کند.
شیخ طوسی و سید ابن طاووس از مفضل بن عمر روایت کردهاند که گفت: روزی امام صادق(علیهالسلام) را دیدم که نماز جعفر خواندند و پس از نماز دستها را بلند کردند و این دعا را خواندند:
«یَا رَبِّ یَا رَبِّ» بهاندازهای که یک نفس اجازه دهد، «یَا رَبَّاهُ یَا رَبَّاهُ» به قدر یک نفس، «رَبِّ رَبِّ» بهاندازه یک نفس، «یَا اللّٰهُ یَا اللّٰهُ» باز هم به قدر یک نفس، «یَا حَیُّ یَا حَیُّ» همپای یک نفس، «یَا رَحِیمُ یَا رَحِیمُ» باز هم بهاندازه یک نفس، « یَا رَحْمٰنُ یَا رَحْمٰنُ» «هفت بار»، «یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ» «هفت بار»، سپس این دعا را خواندند:
و همچین دعای زیر؛
خدایا! سخنم را با ستایش تو آغاز میکنم و با ثنای تو گویا میشوم و تو را به بزرگی میستایم، درحالیکه ستایشت را پایانی نیست و تو را سپاس میگویم، کیست آنکه به نهایت سپاست و بلندای بزرگیات برسد؟ آفریدگانت را چه رسد که به شناخت ژرفای عظمت تو دست یابند، چه زمانی بوده که به احسان و بخششت ستوده و به عظمتت موصوف نبودی، کدامین زمان بوده که با بردباری خویش پیاپی از گنهکاران درنگذشته باشی؟! ساکنان زمینت از فرمانبرداری تو سرپیچی کردند، ولی تو با بخشش خویش بر آنان مهر ورزیدی، به احسان خود به آنان بخشیدی و به بزرگواریات پیدرپی به آنان روی کردی، ای که معبودی جز تو نیست، بخشایشگری که دارای بزرگی و رأفت و محبتی.
پس حضرت فرمود: ای مفضّل هرگاه تو را حاجت ضروری پیش آید نماز جعفر را بخوان و این دعا را قرائت کن و حاجتت را از خداوند بخواه که به خواست خدا برآورده میشود.
نویسنده گوید: شیخ طوسی برای برآورده شدن حاجت از امام صادق(علیهالسلام) روایت کرده: روزهای چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه را روزه بدار و چون روز پنجشنبه به آخر رسد به ده مسکین، هر مسکینی یک مُدّ (بهمقدار تقریبی 10 سیر) طعام صدقه بده؛ و در آغاز روز جمعه غسل کن و به محراب برو و نماز جناب جعفر را بخوان، آنگاه زانوها را برهنه ساز و بر زمین بگذار و بگو:
ای آنکه زیبایی را آشکار سازی و زشتی را بپوشانی، ای آنکه بندگان را بر خطایشان سرزنش نکنی و پرده حرمتشان را ندری، ای بزرگ در بخشش و نیکو درگذشت، ای که آمرزشت فراگیر و دستانت به مهر گشاده است، ای شنوای هر راز و سرانجام هر دادخواهی، ای که از لغزشها درگذری، ای بزرگوار در چشمپوشی و گذشت، ای بزرگ بخشایشگر، ای آغازگر نعمتها پیش از شایستگی بندگان؛
«ده مرتبه»
اى پروردگار
«ده مرتبه»
اى خدا
«ده مرتبه»
اى سرور
«ده مرتبه»
اى مولا
«ده مرتبه»
اى امید
«ده مرتبه»
اى پناه
«ده مرتبه»
اى نهایت رغبت
«ده مرتبه»
اى بخشاینده
«ده مرتبه»
اى مهربان
«ده مرتبه»
اى عطابخش
«ده مرتبه»
درود فراوان و پاکیزه بر محمّد و خاندان محمّد فرست، همچون بهترین درودها که بر بندهاى از بندگان خود فرستى
و حاجت خود را بطلب.
نویسنده گوید: دربارهی روزهی این سه روز و بهجاآوردن دو رکعت نماز مستحب به هنگام ظهر روز جمعه، برای برآوردهشدن حاجت، روایات بسیاری وارد شده است.
خواندن این دعاها همراه با ذکر «یا رب، یا رب» و «یا الله، یا الله» توصیه شده است.
آموزش تصویری سادهترین روش خواندن نماز جعفر طیار
فضیلت و آثار نماز جعفر طیار
علما و بزرگان سفارش کردهاند که این نماز بهویژه در روز جمعه خوانده شود. در روایات آمده است که:
- سبب آمرزش گناهان است.
- دل را از غم و اندوه پاک میکند.
- برای کسی که گرفتاریهای دنیوی دارد، موجب گشایش کارها میشود.
- نورانیت و آرامش قلبی میآورد.
نماز جعفر طیار از برجستهترین نمازهای مستحبی است که ثواب و آثار بیشماری برای آن نقل شده است. بزرگان دین تأکید کردهاند که پس از نوافل روزانه، هیچ نمازی از نظر صحت سند و فراوانی ثواب به پای این نماز نمیرسد. مرحوم علامه مجلسی در کتاب ربیعالاسابیع مینویسد: «بعد از نافله روز و شب، نمازی به حسب کثرت ثواب و اعتبار سند مانند نماز جعفر وجود ندارد.»
اسحاق بن عمار از امام صادق(ع) پرسید: «اگر کسی نماز جعفر را بخواند، آیا همان ثوابی را که رسول خدا(ص) برای جعفر بیان کردند، خواهد داشت؟» امام فرمودند: «به خدا قسم، بله.» در ادامه امام صادق(ع) فرمودند: «هر کس هر روز نماز جعفر را بخواند، گناهان برای او نوشته نمیشود و بهازای هر تسبیحی که در نماز بگوید، یک حسنه برای او ثبت و درجهای در بهشت برایش بالا میرود.»
امام رضا(ع) نیز در پاسخ به پرسش ابراهیم بن ابیالبلاد درباره ثواب این نماز فرمودند: «اگر گناهان کسی به اندازه ریگهای بیابان یا کف دریا باشد، خداوند او را میآمرزد.» وقتی ابراهیم پرسید آیا این آمرزش مخصوص شیعیان است، امام فرمودند: «بله، این فضیلت مخصوص شماست.»
همچنین ابوحمزه ثمالی از امام باقر(ع) نقل میکند که رسول خدا(ص) به حضرت جعفر بن ابیطالب فرمودند: «آیا نمیخواهی نمازی به تو بیاموزم که اگر بخوانی، حتی اگر گناهانت به اندازه ریگ بیابان و کف دریا باشد، بخشیده شوی؟» سپس این نماز را به او تعلیم دادند.
امام باقر(ع) در ادامه توضیح میدهند: «در هر رکعت نماز جعفر ۷۵ بار تسبیحات گفته میشود که در چهار رکعت جمعاً ۳۰۰ تسبیح است. خداوند این ذکرها را چند برابر میگرداند و در برابر آن، دوازده هزار حسنه برای نمازگزار مینویسد؛ هر حسنهای به اندازه کوه احد و حتی بزرگتر.»
زمان خواندن نماز جعفر طیار (نماز تسبیح)
گرچه نماز جعفر طیار را میتوان در هر زمان از شبانهروز بهجا آورد؛ اما بهترین وقت برای آن صبح روز جمعه هنگام طلوع آفتاب دانسته شده است. بااینحال، این نماز به وقت خاصی محدود نیست و در هر روز و ساعتی خوانده شود، پرفایده و ارزشمند خواهد بود.
بسیاری از علما معتقدند که نماز جعفر طیار را میتوان بهجای نمازهای نافله شب و روز نیز خواند. چنانکه ابو بصیر از امام صادق(ع) روایت میکند: «در هر زمان از شب یا روز که خواستی، نماز جعفر را بخوان. اگر خواستی آن را در شب بخوان و جزو نافله شب قرار بده، و اگر خواستی در روز بخوان و آن را بخشی از نافله روز خود قرار بده.»
جمعبندی…
نماز جعفر طیار از ارزشمندترین نمازهای مستحبی است که در روایات اهلبیت(ع) جایگاهی ویژه دارد. این نماز نهتنها وسیله آمرزش گناهان و جلب رحمت الهی است؛ بلکه دل را آرام و روح را نورانی میکند. همانطورکه دیدیم، سه شیوه متداول برای خواندن آن وجود دارد؛ روش اصلی و کامل، روش آسانتر و روش ترکیبی با نماز شب. هر کدام از این شیوهها میتواند با توجه به شرایط فردی انتخاب شود، اما اصل مهم، خواندن این نماز و بهرهمندی از ثواب و آثار معنوی آن است. اگرچه بهترین زمان آن صبح روز جمعه دانسته شده، اما در هر لحظه از شبانهروز که بخوانید، دریچهای از رحمت خدا به روی شما گشوده میشود.